Boter en bacalhau in de oorlog

Vandaag zijn we ze weer tegengekomen: papieren herinneringen uit 1943, 1944 en 1945.

prijslijst_pasta_21_januari_1943

edital_1e_semester_1945
Uitleg voor de distributie van rijst, suiker, pasta en zeep in het 1e semester van 1945

Mijn overgrootvader was naast boer ook kruidenier. Portugal is in de oorlog neutraal gebleven, maar ook hier werden levensmiddelen schaars vanaf blijkbaar januari 1943. Van voor die datum vinden we geen door de regering vastgestelde prijslijsten of grote aanplakbiljetten met informatie.

Veel Joden die wisten te ontkomen aan de verschrikkingen van Noord-Europa hebben aan de Portugese Costa de Prata in Foz do Arelho of Caldas da Rainha gewacht op betere tijden of een boot naar Amerika. In het archief van Steven Spielberg valt te zien hoe deze vluchtelingen hier de oorlog hebben doorgebracht. In het filmpje zonder geluid van het United States Holocaust Memorial Museum zie je ze in Caldas da Rainha op een grote boerenmarkt, in hun moestuin, in café Bocage, dat nog altijd op de hoek van het centrale marktplein is gelegen, en kaartend in het sjieke Hotel Lisbonense, tegenwoordig het Sana Silver Coast Hotel.

Dat de oorlog ook een agrarisch bergdorpje raakt, daarvan getuigt een bewijs van toetreding tot het gilde van de kruideniers. Het is een van de weinige papieren die keurig in een lijstje zitten. In het kleine winkeltje bij de boerderij van Manuel da Costa werden levensmiddelen verkocht die op de bon waren. Het ingelijste toetredingsbewijs zal ongetwijfeld prominent ergens gehangen hebben.

Nauwkeurig hielden de instanties ook bij hoeveel olijfolie mijn overgrootvader aan de gemeenschap leverde en hoeveel hij vervolgens mocht terug verkopen. Talloze afschriften laten zien hoeveel olijfolie hij voor eigen gebruik mocht houden en hoeveel liter hij aan de staat verkocht. Of misschien hoor ik te zeggen, moest verkopen.

olijfolie_1943
Olijvenoogst 1943: toestemming voor 320 liter voor eigen gebruik
olijfolie_facturen_maart_tm_mei_1944
Ingekocht voor de verkoop van maart 1943 t/m mei 1943

Wonderlijk is om te constateren dat boter in vergelijking met andere waar zo ontstellend duur is geweest. Ik kan hierdoor een opmerking plaatsen die iemand mij in 2011 tijdens de uitvaart van mijn vader toevertrouwde: “Je vader was een goed mens. Ik kreeg van hem altijd een broodje met boter, dat je tante kwam brengen als we op het land aan het werk waren.” Inderdaad, uit de administratie van de boerderij blijkt dat veel dorpelingen ‘voor het huis’ hebben gewerkt. Mijn tante bracht jarenlang dagelijks de warme lunch (brood, soep en vlees of vis) naar het veld waar haar broer en vader met dagloners bezig waren . Blijkbaar heeft het weggeven van het brood met boter zo’n indruk gemaakt dat deze man het zich zestig jaar later nog goed kan herinneren. Door het zien van de prijslijsten uit de oorlog snap ik waarom juist die boter het verschil maakte. Kijk maar op de lijsten: je koopt bacalhau (stokvis) voor 10 escudos. Maar boter kost minimaal het dubbele (21 ½ escudos begin 1943 tot 29 escudos in maart 1944). Ook na de oorlog is boter lang duur gebleven.

prijslijst_21_januari_1943
Prijslijst 21 januari 1943: let op de prijs van de ‘manteiga’ (boter)
prijslijst_16_oktober_1943
Prijslijst van 1943
prijslijst_17_maart_1944
Prijslijst 17 maart 1944, de prijs van manteiga sem sal (boter zonder zout) is inmiddels opgelopen tot 29 escudos

We hebben nog een aanplakbiljet van 30 mei 1946 waarop valt te lezen hoe men met voedselbonnen moet omgaan. Daarna komen we geen aanplakbiljetten meer tegen. Tegenwoordig is boter goedkoper dan bacalhau en is voedsel niet meer op de bon. Ten minste, niet in dit deel van de wereld. Wat een geluk.

Edital_1946

Woordenlijst bij prijslijsten uit de oorlog:

Arroz = rijst
Assucar (nieuwe spelling açucar) = suiker
Azeite = olijfolie
Bacalhau = stokvis
Banha fundida = reuzel
Batata = aardappel
Café = koffie
Cebola = ui
Chouriço = chouriço
Farinha de milho = maïsmeel
Feijão = bonen
Grão = graankorrel
Massa = pasta
Manteiga = boter
Ovos= eieren
Sabão = zeep
Sal = zout
Sêmea = zemelen
Toucinho = spek

Engelse versie op/English version on: Do you like Portugal?

Één reactie Voeg uw reactie toe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s