Ik had al een beeldverhaal over de tweede ronde van de presidentsverkiezingen klaarstaan. Een stukje dat zou gaan over één van de twee presidentskandidaten, omdat die in Caldas da Rainha woont en ik zo trots ben dat hij op de avond van de eerste ronde zijn overwinningsspeech niet vanuit de elitaire hoofdstad heeft gehouden, maar in het CCC (culturele centrum) van mijn lieve provinciestadje aan de Portugese zilverkust. De dag na de eerste ronde, 18 januari, zei mijn nichtje toen ze naar buiten keek bij Citrus: “Kijk nou, daar lopen reporters van CNN”. Nou, dan weet je dat je als stadje op de kaart staat 😉. Maar de storm Kristin noopt me om eerst nog enige duiding te geven aan de uitwerking van het natuurgeweld van afgelopen week.

Doet Portugal er niet toe?

Hoe is het mogelijk dat er in het Nederlandse nieuws geen aandacht is voor de ramp die zich op dit moment in het centrum van Portugal voltrekt? Woensdagochtend is Kristin over Portugal geraasd en tot vandaag, zaterdag 31 januari, zitten veel mensen in de grote stad Leiria, onze districtshoofdstad, nog steeds zonder water en stroom. Wij hebben meer geluk: bij ons op de berg is de stroom vrijdag tegen vijven teruggekomen. Er komen steeds meer details naar voren. Op sommige plekken zijn windstoten gemeten van 238 kilometer per uur. Onvoorstelbaar. Er zijn zeven dodelijke slachtoffers te betreuren. Eén Nederlandse, een vrouw van in de tachtig, is in haar auto meegesleurd door een beek die buiten de oever was getreden en heeft het niet overleefd. Een ander slachtoffer was een bakker die ’s morgens tóch op pad is gegaan. Het laatste slachtoffer van de storm is vandaag omgekomen doordat hij bezig was met het repareren van het dak en naar beneden is gevallen.

Het raakt me diep. Ook de onthutsende werkelijkheid nu duidelijk wordt dat er mensen zijn zonder huis. En het is al zó moeilijk om een betaalbaar huis te vinden. Dan zijn er nog eigenaren van strandtenten die hun onderneming verliezen, omdat de storm alles kapotgeslagen heeft (Praia da Vieira is enorm getroffen). Ik hoorde van mijn buurman dat in São Martinho delen van de camping zijn weggevaagd en dat mensen met een houten chaletje nu alleen nog de betonnen vloer over hebben.

Een ander wonderlijk verhaal is dat van een schaap. De wind heeft haar opgetild en in de afgesloten tuin van buren weer neergezet. De buurman keek vreemd op toen hij ’s morgens wakker werd en ineens een schaap in zijn tuin zag staan. In Alcácer do Sal kun je in sommige straten alleen nog met een bootje naar de huizen, omdat het rivierwater zo is gestegen dat het nu door de straten stroomt. Het reuzenrad in Figueira da Foz ligt op het strand en van menig stadion is niets meer over. In veel bossen staat geen boom meer overeind. In steden zijn stokoude bomen met wortel en al uit de grond gerukt en op voertuigen en huizen terechtgekomen. De ravage is enorm. Vandaag zijn mensen uit Leiria bij ons stellages komen halen om de schade te herstellen: hun dak is nagenoeg weggeslagen. Morgenmiddag gaat het weer regenen, dus het is zaak om een en ander, al dan niet provisorisch, te herstellen.

Bekijk onderstaande beelden van Portugese nieuwssites en inwoners maar eens, dan weet je hoe afschuwelijk afgelopen week is geweest. Waarom is dit geen nieuws in Nederland? Kan iemand me dit uitleggen? Doet Portugal er niet toe?

Gaat hoop winnen?

Oorspronkelijk had ik deze titel bedacht voor het stukje over de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, maar hij past ook bij een stukje over hoe saamhorig mensen nu hun veerkracht tonen na deze storm. Met tranen in mijn ogen heb ik beelden gezien van Nazarenos (mensen uit Nazaré) die gezamenlijk het centrum aan het schoonvegen zijn (filmpje). Om jullie een idee te geven: het zand van het strand lag tot diep in dit vissersdorp.

Ook zijn er tientallen initiatieven geweest om Leiria vandaag van voedsel en steun te voorzien en hebben honderden vrijwilligers zich vanmorgen gemeld om te helpen bij het opruimen van het puin dat over is van het stadion van Leiria. Mensen lenen aggregaten uit, dekzeilen en bouwmaterialen.

Natuurlijk: er is ook gemor. Het herstellen van stroom en water duurt inderdaad lang. Beide presidentskandidaten bezoeken getroffen steden. De een met in zijn kielzog journalisten, de ander zonder.

Het kiezen van een nieuwe president

In tegenstelling tot veel andere parlementaire democratieën kiezen we in Portugal de president zelf, niet het parlement. De spelregels zijn strikt: een kandidaat moet een absolute meerderheid van meer dan 50% behalen. Slaagt niemand daarin, dan volgt er een paar weken later een beslissende tweede ronde tussen de twee koplopers. De president wordt gekozen voor een termijn van vijf jaar, met een maximum van twee opeenvolgende termijnen. Opvallend is het persoonlijke karakter van de strijd: kandidaten staan op persoonlijke titel op het stembiljet. Hoewel partijsteun cruciaal is, draait de verkiezing in de kern om de persoon en diens gezag, wat heel belangrijk is voor de rol van de president als bewaker van de politieke stabiliteit. Iets dat beide kandidaten goed begrepen hebben!

Meestal wordt de keuze van wie de president van Portugal wordt in één ronde beslist. Maar deze keer niet. We hebben nu een tweede ronde, voor het eerst in veertig jaar. De strijd gaat tussen André Ventura en António José Seguro. Zij hebben alle andere kandidaten ver achter zich gelaten in de eerste ronde. António José Seguro heeft 31,12 procent van de stemmen gekregen en André Ventura 23,52 procent. Voor wie het Portugese electorale spectrum niet kent: André Ventura zou je de Portugese evenknie van Geert Wilders kunnen noemen en António José Seguro is een kandidaat die vanuit de PS, Partido Socialista, naar voren is geschoven.

In totaal hebben bij de eerste ronde 5.769.394 van de 11.039.672 mensen een stem uitgebracht: 52,26 procent heeft dus de moeite genomen om de gang naar het stembureau te maken. Bij de eerste ronde viel me op dat er veel stemmen ongeldig waren of blanco (bij elkaar zo’n 126.000). Ook opvallend: van de Portugezen in het buitenland heeft 40,93% op André Ventura gestemd (en 23,69 procent op de Seguro). Ik heb de stemmen die vanuit het buitenland zijn uitgebracht bekeken en geconstateerd dat Portugezen in Frankrijk, Luxemburg en Zwitserland en masse op Ventura hebben gestemd. Ik vind dit opvallend, want Portugezen hebben zelf vaak in het verleden daar de rol van gastarbeider gehad.

Ik ga me niet uitlaten over de kandidaten. Het enige dat ik erover kwijt wil, is dat ik steeds meer mensen om me heen hoor die genoeg hebben van aan de ene kant de rijke buitenlanders die de huizenmarkt verpesten en aan de andere kant de armere gelukszoekers die voor onrust zorgen, omdat ze andere geloofsgewoontes hebben. En dan heb je ook nog de categorie Amerikanen, die Portugal hebben ontdekt en een gepolariseerde Verenigde Staten ontvluchten op zoek naar een veilige plek én een gratis gezondheidssysteem. Tel daarbij de vele Brazilianen die Portugal binnenkomen op en je bent verzekerd van een cocktail die bepaalde politici munitie geeft om daar een politiek programma van ‘het is genoeg of vol is vol’ aan op te hangen. De partij van André Ventura heet ook heel toepasselijk ‘Chega! Genoeg!’ De billboards, als ze na de storm van afgelopen week nog rechtop staan, logen er niet om: Dit is geen Bangladesh! is maar één voorbeeld.

Over billboards gesproken: ik weet nog dat ik in een vroeg stadium van de presidentsverkiezingen tegen mijn moeder heb gezegd dat ik de teksten op de billboards van Seguro sterk vond. Tijdens de vorige verkiezingen (gemeenteraad) vond ik juist die van Ventura en zijn Chega-partij sterker. De kandidaten voor de burgemeestersverkiezingen van Chega gebruikten vaak twee krachtige woorden om haarfijn hun boodschap duidelijk te maken, zoals in Caldas da Rainha: Respeitar Caldas (Caldas respecteren). Overigens: in Caldas heeft deze partij niet gewonnen. De burgemeester is een ‘independente’, een onafhankelijke.

De kandidaat die het tegen André Ventura tijdens de presidentsverkiezingen (8 februari) opneemt en op dit moment ruim voor staat is Seguro, of beter: António José Seguro. Hij heeft mazzel, want hij heeft zijn naam mee. Seguro betekent veilig of zeker. Je snapt dat hier taalkundig handig gebruik van wordt gemaakt. Heel Portugal heeft volgehangen met billboards met de tekst: Futuro Seguro (Veilige/Zekere Toekomst). Ook een mooie tekst die hij veel gebruikt: vote pelo seguro (stem op zeker / stem veilig).

Een Caldense in het presidentieel paleis?

Als Caldense ben ik er trots op dat degene die mogelijk binnenkort naar het prachtige roze paleis in Belém verhuist, nu doodgewoon in Caldas da Rainha woont en met een vrouw (Margarida) getrouwd is die uit een bekende apothekersfamilie uit mijn stadje komt én zelf ook een apotheek onder haar hoede heeft (Farmácia Maldonado, vlakbij de stierenvechtarena in Caldas da Rainha).

Iedereen die wel eens bij Citrus op het terras heeft gezeten, heeft ongetwijfeld wel eens naar het prachtige blauwe Arte Nova-pand ertegenover gekeken. Op de boog boven de deur zie je Freitas staan. Heel lang heeft hier de apotheek gezeten van deze schoonfamilie van de huidige presidentskandidaat Seguro.

En wat ik nu zo leuk vind: in mijn boerenfamilie gaat een prachtig verhaal rond. Ten tijde van het fascistische regime was de zoon van de apotheker uit deze familie al een socialist en daardoor een vijand van het regime. De beruchte staatspolitie PIDE maakte fel jacht op iedereen die ook maar anders dacht. Mijn vader, een ziekelijk kind, had vaak medicijnen voor zijn benauwdheid nodig en mijn grootouders liepen daardoor de deur bij de apotheek Freitas plat. Op een gegeven moment verscheen de zoon van de apotheker bij mijn grootouders aan de deur op zoek naar een schuilplaats. De staatspolitie zat hem op de hielen. En inderdaad: niet veel later doken er ook agenten. Zij waren op jacht naar deze voortvluchtige apothekerszoon. De agenten hebben hem echter niet kunnen vinden, omdat mijn grootouders de jongeman snel in de keuken de schoorsteen in hebben gewerkt. De schoorsteen bestaat niet meer, die ruimte is nu een badkamer, maar de oude gootsteen is er nog wel, die nu dienst doet als opbergplek. Ik moet er vaak aan denken als ik mijn föhn uit de gootsteen pak: hier heeft zo’n 80 jaar geleden iemand doodsangsten uitgestaan! Om jullie een idee te geven: politieke gevangenen werden in het Fort van Peniche gevangen gezet en velen hebben 25 april 1974 niet gehaald. Het loopt goed af met de socialistische zoon van apotheker Freitas: hij kan gelukkig het land ontvluchten. De apotheker was zó blij dat zijn zoon een veilige schuilplaats had gevonden dat hij zijn uiterste best deed om de redders van zijn zoon de beste medicijnen voor hun zieke kind (mijn vader) te bezorgen.

Naweeën van Storm Kristin en presidentsverkiezingen

Ondernemers die in de toeristische sector opereren en een nering in een zwaar getroffen gebied hebben, hebben onze steun hard nodig. Turismo de Portugal en met name Turismo do Centro de Portugal roepen inwoners van Portugal én toeristen op om vooral langs te komen. Op die manier draag je bij aan de wederopbouw. Als ik de saamhorigheid en de bereidwilligheid om er snel weer iets moois van te maken zie, heb ik er alle vertrouwen in dat je een prima verblijf hebt in de regio Centro. Bij een ramp denk je al gauw dat alles verwoest is. Dát is natuurlijk niet zo, de prachtige historische gebouwen zijn er nog! Het kasteel van Leiria torent nog fier boven de stad uit. Die eeuwenoude gebouwen hebben tenslotte wel meer stormen doorstaan.

En foto’s van vandaag laten zien dat het strand van Foz do Arelho kleiner is, maar nog steeds best groot!

Tegen het decor van de recente verwoesting door Kristin vindt op 8 februari de tweede ronde van de presidentsverkiezingen plaats. Portugezen die dit willen kunnen al eerder hun stem uitbrengen, maar het merendeel zal zondag 8 februari naar de stembus gaan. Ik heb het gevoel dat hoop gaat winnen. Seguro weet de kiezers op rechts ook te behagen, door in de Partido Socialista aan de rechterkant te opereren. Daarnaast geeft hij continu een boodschap van hoop af. En hoop en hulp in de vorm van jullie komst in de nabije toekomst hebben we nodig.

Venham todos!

Geen beeldverhaal van Zin in Portugal meer missen? Tik je e-mailadres in bij de volgknop. Een volgend verhaal ontvang je dan meteen in je inbox. Beijinhos e até breve!