Gisteren heb ik mijn moeder opgehaald om te gaan lunchen. Vrolijk komt ze naar buiten in een Benfica T-shirt waar de tekst “Carrega” vier keer op staat. Carrega komt van het werkwoord ‘carregar’ en betekent eigenlijk opladen of drukken, in de sport wordt het ook wel gebruikt om aan te duiden dat het de bedoeling is om flink aan te vallen. Kortom er staat op haar T-shirt : Vooruit Benfica! Soms geven ouders hun kinderen kledingadvies, omdat ze hun kroost het liefst niet met een broek vol gaten de deur uit zien gaan, nu roep ik verschrikt: ‘Is dit je outfit om te gaan lunchen bij Lareira?’ En zoals bij kinderen ook het geval is, trekt mijn moeder één wenkbrauw op en zegt: “Wat dacht je? Vanavond speelt Benfica en ik ben al helemaal in de stemming!”. Haha, die mama van mij. In het restaurant is het natuurlijk meteen raak. De jonge ober werpt één blik op mijn 86-jarige moeder en zegt koeltjes: ‘Mevrouw, groen staat u beter’. Voor de insiders: hiermee laat hij weten dat hij voor Sporting Lissabon is. Voor de niet ingevoerden: blauw is FC Porto, groen Sporting Lissabon en rood voor Benfica, natuurlijk.

Nu houdt mijn moeder niet alleen van voetbal, maar ook van dansen. Je kunt haar niet blijer maken dan door op zaterdagavond naar Restaurante Lisboa XL te gaan. Restaurante Lisboa XL is een groot buffetrestaurant, waar je mensen uit de verre omtrek op zaterdagavond naar toe reizen om een leuke avond te beleven. Naast hun heerlijke bacalhau com natas is er op zaterdagavond livemuziek. En dan moet u denken aan een synthesizer met zanger. Je kunt hier je neus voor ophalen, maar ik heb nog nooit één avond beleefd waarbij je niet wordt meegesleept door de vrolijkheid die uit zo’n duo voortkomt.

Elke keer als wij er zijn, en dat is vaak, zit er ook een grote groep uit Nazaré. De dames van deze groep zijn te herkennen aan hun prachtige wijde rokken en sierlijke instappertjes. Het is hier heel gebruikelijk om alleen te dansen of dat twee dames met elkaar dansen. Dus ik ben vaak de pineut, want de benen van mijn moeder worden snel onrustig als er muziek klinkt. Zit je net lekker aan je soepje, moet er gedanst worden. Gelukkig is men op de dansvloer niet te beroerd om het van mij over te nemen en voor je het weet zwiert je moeder met een onbekend heerschap over de dansvloer. Voorzichtig denk ik dan, die vrouw is 86, hè, en heeft etalagebenen (behalve als er gedanst kan worden…)!

Meestal willen we rond een uurtje of elf naar huis. Meteen een sip gezicht van mijn moeder, die kan geen genoeg van dit uitje krijgen. Nou ma, zaterdagavond 1 augustus mag je weer! Dan vieren we bij Restaurante Lisboa XL mijn verjaardag en maken we het laat, beloofd!

Zorgen om gezondheid van mijn moeder

Ik ben erg blij dat het namelijk weer zo goed gaat met mijn moeder. Begin mei begonnen we ons erge zorgen te maken. Zelfs op Marina van Rocco Granata gaan de beentjes van mijn moeder niet meer richting de dansvloer. Nou, dan is er écht iets aan de hand. Als je pijn aan je voeten hebt, dan wordt lopen strompelen en wil je het liefst met je benen rust gunnen. Ik opper dat ze de rollator gebruikt die we nog hebben staan van het ziekbed van Tante Tia. Zo’n rollator is handig, want heeft een zitje. Over een rolstoel hoef ik natuurlijk al helemaal niet te beginnen. Daar gaat ze alleen bij hoge uitzondering in zitten. Om een idee te krijgen: mijn moeder is er zo een die zelfs weigert om met een boodschappenkar op pad te gaan, want ‘dat is iets voor oude wijven’. En bedankt weer, ma. Mijn Pingo Doce-karretje en ik zijn onafscheidelijk in Caldas da Rainha.

In die dansloze periode heeft wandelwol van de ANWB enige soelaas geboden, maar ook massages bij een therapeute. Maar op een gegeven moment is ook die magie uitgewerkt. Als iemand die doorgaans aan alles meedoet, zich achter smoesjes gaat verschuilen, dan weet je dat er actie nodig is. Natuurlijk, dan kun je naar Fátima om hulp vragen en ik vlak enige medewerking van hierboven beslist niet uit, maar meer nog heb ik vertrouwen in de medische wetenschap. Alleen…. na wat rondvragen horen we dat de wachttijden in de staatsgezondheidszorg om er bij reumatologie tussen te komen lang zijn en als ik zeg lang, dan bedoel ik een jaartje of zo. Voor iemand die 86 is, geen optie dus. Dan maar privé op zoek naar een reumatoloog. We kregen er een aangeraden:  een jonge, veelbelovende reumatoloog. Jippie. Maar helaas, die is natuurlijk populair en heeft een wachttijd van één maand. Gelukkig is er nog een reumatoloog bij deze kliniek en bij hem kon mijn moeder twee dagen later terecht. Dus ik heb meteen een afspraak gemaakt.. En wat denken jullie? Kom ik thuis met deze blijde tijding, wil ze per se die andere! Met veel moeite heb ik haar over weten te halen om tóch te kiezen voor nummer twee.

En dat is maar goed ook, want deze beste man levert ons een moeder die weer kan lopen én een hilarisch verhaal op, want bij binnenkomst blijkt hij oud te zijn. Volgens mijn moeder net zo oud als zij. Dát denk ik niet, maar laten we zeggen: pensioengerechtigd zeker. Tot overmaat van ramp opent hij het gesprek vrolijk met: “Zo, mevrouw, gaat het goed met u?”. Mijn moeder is verbijsterd. “Nou, als het goed met me zou gaan, zou ik hier niet zitten, hè?”, antwoordt ze meteen. Boze blik denkt u er maar even bij. Hoe dan ook: hij laat zich niet uit het veld slaan en onderzoekt mijn moeder gedegen en geeft haar medicatie haar mee. Oh, én ook zijn eigen telefoonnummer! Ze mag áltijd bellen! En over twee maanden beslist terugkomen, hè. Nu zal het niet zo bedoeld zijn, maar ik heb natuurlijk een hele knappe moeder, dus we hebben haar thuis hevig geplaagd met het feit dat ze een telefoonnummer van een ‘leeftijdgenoot’ heeft gekregen. Niet dat ze van plan is hem te bellen. Welnee! “Ik ga nooooit meer terug!”, zegt ze thuis, nog niet bekomen van de rekening van het consult: “Negentig euro moest ik betalen. Negentig! En hij is bij geen enkele verzekering aangesloten. Is hij helemaal gek geworden? Die ziet me nooit meer terug!” Voor wie nu denkt: maar mevrouw, dit is een schijntje in vergelijking met Nederland. Mijn moeder is uit 1940 en heeft de oorlog en de wederopbouw meegemaakt, dan leef je zuinig en ben je de belichaming van duurzaamheid (kleding repareer je, de inboedel van de generaties voor je neem je over en als je er wat bijkoopt, moet dat een leven lang mee). Nu ik dit tik, moet ik ook aan mijn Tante Tia zaliger denken. Zij is ook in 1940 geboren en heeft haar hele leven met de hand gewassen, deed elk overbodig lampje uit (ook bij mij thuis, want sfeerverlichting was voor haar een onbekend begrip), stak elk suikerzakje dat bij een kopje koffie in een café wordt geserveerd in haar zak (een tic die wij als aandenken aan haar hebben overgenomen) en na haar dood hebben we vastgesteld dat haar uitzet nog grotendeels intact was en de stofzuiger ongebruikt. Wonderlijk.

Leuk detail: in het ‘Museu de Vidais’ hangt haar hoed. Museum is een ietwat groot woord voor de ruimte achter in Café Doce Rainha, maar leuk is het wel: daar staan de bekers die door de sportievelingen gewonnen zijn, zien we foto’s en gebruiksvoorwerpen uit vervlogen tijden én dus de hoed van Tante Tia, die ze bij leven aan de eigenaresse van het café heeft geschonken, of nou ja, ze heeft hem verkocht (haha, ook typisch Tante Tia, zij kon handelen als de beste).

Wondermiddel

Maar terug naar de reumatoloog en de benen van mijn moeder. Over de medicatie die de specialist haar heeft voorgeschreven is ze stellig. Als oud-apothekersassistente is ze niet van plan om die troep in te nemen. Hier begin ik niet aan, de bijwerkingen (op de lange duur) zijn heftig. Prettig detail voor mijn moeder: de medicatie die de reumatoloog heeft voorgeschreven, kost maar een paar euro, want de rest werd door de staat vergoed.

We hebben gesmeekt om toch met de medicatie te beginnen. Wat nou, bijwerkingen op de lange duur: je bent 86! En wat gebeurt er? Na twee dagen al verlichting? Dus ik ben als een speer naar Montepio gegaan en heb meteen de afspraak voor over twee maanden gemaakt. Nuffig heeft ze toen nog gezegd, dat ze écht nog niet wist of ze nog een keer zou gaan. Liever eerst naar Fátima, voegde ze er aan toe. Maar nu, dik twee maanden verder, loopt ze alweer honderden meters naar de Lidl om boodschappen te doen. Nog steeds zonder boodschappenkar, dat dan weer wel!

Hoe werkt het Portugese zorgsysteem?

Voor wie het interesseert, volgt nu een stukje over het Portugese gezondheidssysteem. Ken je het al? Sla dan dit stukje over en scroll naar beneden voor de evenementen die aan de zilverkust worden georganiseerd.

Hierboven schrijf ik dat je korting kunt krijgen bij artsen die in de private sector werken als je ergens bij bent aangesloten. In Portugal kun je via de bank of bepaalde organisaties, zelfs bij de elektriciteitsmaatschappij EDP, je extra voor zorg verzekeren. Scheelt soms de helft. Maar niet alle artsen doen hier aan mee, dus het kan voorkomen dat je dus het volle pond voor een consult moet betalen. Nu zullen Nederlanders en Belgen denken: maar 90 euro voor een consult bij een reumatoloog, dat is een koopje! Houd dan even dit in gedachten dat het minimumloon hier 970 euro is en veel gepensioneerden hebben een pensioentje dat bij lange na dit bedrag niet eens haalt.

Gelukkig kent Portugal een gratis gezondheidssysteem. Het is een van de redenen waarom veel Amerikanen naar Portugal verhuizen op het moment. Helaas barst dit wel uit zijn voegen en zijn de wachttijden voor specialistische staatszorg lang. Laat ik eerst even uitleggen hoe het gezondheidstechnisch in elkaar zit, want je kunt het systeem opsplitsen in drie delen:

1: De staatszorg (SNS – Serviço Nacional de Saúde)

Dit is de nationale gezondheidsdienst van Portugal, gefinancierd uit belastinggeld. Iedereen die legaal in Portugal woont heeft er recht op.

• De praktijk: Je gaat naar je lokale Centro de Saúde (gezondheidscentrum) waar je een médico de família (huisarts) krijgt toegewezen. Voordat je denkt: zo gepiept….er is een schreeuwend tekort aan huisartsen, dus in de praktijk moet je soms echt moeite doen om er een toegewezen te krijgen!
• Medicijnen: Zoals in het verhaal over mijn moeder hierboven, worden medicijnen die door een SNS-arts (of via een officieel recept) worden voorgeschreven, heel zwaar gesubsidieerd door de staat (dit noemen we ‘comparticipação‘). Hierdoor kosten vitale medicijnen vaak maar een paar euro. Maar zelfs dit is voor veel mensen al heel moeilijk om te bekostigen.
• Wachttijden: Een jaar wachten is helaas geen uitzondering als je naar een specialist wilt (zoals bij reumatologie of orthopedie).

Heel belangrijk om te weten: wil je naar de spoedeisende hulp? De spoedeisende hulp (in het Portugees vaak urgência genoemd) is hier op een specifieke manier georganiseerd, waarbij het sterk wordt aangeraden om vooraf te bellen voordat je zomaar naar een ziekenhuis vertrekt! Bij levensbedreigende situaties of ernstige ongelukken bel je het noodnummer 112. Je wordt dan doorverbonden met de medische nooddienst (INEM). Deze wagens zie je vaak met een noodgang over de wegen rijden.

Heb je plotseling medische klachten die wel dringend zijn, maar niet direct levensbedreigend (zoals plotselinge hoge koorts, hevige pijn of lichte verwondingen)? Dan is het in Portugal gebruikelijk om eerst de nationale gezondheidslijn van de SNS te bellen via het nummer 808 24 24 24. Er volgt dat een telefonische triage. Een verpleegkundige of arts beoordeelt telefonisch je klachten. Dan volgt een advies voor thuis, word je ingepland bij een lokale huisartsenpost (cuidados de saúde primários), óf krijg je groen licht om je direct naar een specifieke spoedeisende hulp van een ziekenhuis te begeven. Ga je zonder dit nummer te bellen naar de spoedeisende hulp, dan betaal je extra. Dit systeem is in het leven geroepen om te voorkomen dat mensen de spoedeisende hulp als verlengde van de huisartsenpost gebruiken (waardoor het al overvolle staatsgezondheidssysteem nog meer overbelast raakte).

Tip: sla zowel het noodnummer 112 als SNSnummer 808 24 24 24 op in je telefoon.

2: De private gezondheidszorg

Omdat de staatszorg zo overbelast is, is er een gigantische private zorgsector ontstaan met luxe privéklinieken (zoals de bekende ketens CUF en Luz Saúde) en zelfstandige artsen. Vaak zijn dit artsen die ook in het staatssysteem werken en daarnaast als zelfstandig specialist ook een praktijk hebben.

• Je kunt hier direct een afspraak maken met een specialist, vaak al binnen enkele dagen of weken.
• Je betaalt wel de hoofdprijs als je onverzekerd bent. Die €90,- die mijn moeder moest aftikken is een heel normaal ‘kaal’ tarief voor een privédokter. Als zo’n arts bovendien een bekende ‘oude rot in het vak’ is die onafhankelijk opereert, sluiten ze zich vaak bewust niet aan bij verzekeringsnetwerken omdat ze hun cliëntèle toch wel hebben.

3: Extra verzekeren en zorgplannen

Om de kosten in die dure privéklinieken te drukken, hebben veel Portugezen een extra dekking. Mijn moeder hoopte op korting, want ze heeft een CliniCard. Maar helaas.

Je hebt in Portugal particuliere zorgverzekeringen (Seguros de Saúde) en ‘medische zorgplannen (Planos de Saúde)

Particuliere zorgverzekeringen (Seguros de Saúde):

Grote maatschappijen zoals Médis of Multicare bieden traditionele verzekeringen aan. Je betaalt een maandelijkse premie. Als je binnen hun netwerk (rede) naar een aangesloten arts gaat, betaal je een kleine eigen bijdrage per consult. De rest schiet de verzekering voor. Deze verzekeringen hebben een leeftijdsgrens. Je kunt ze vaak tot je 70e of 75e afsluiten. Daarna kom je er óf niet meer in, óf betaal je een astronomische premie.

Medische zorgplannen (Planos de Saúde):

Daarnaast heb je ‘medische zorgplannen’ (Planos de Saúde). Dit is wat de energiemaatschappij (EDP) of banken (zoals Millennium BCP en Crédito Agricola – Clinicard) en telecombedrijven (Vodafone bijvoorbeeld) aanbieden. Het Plano EDP Saúde is trouwens erg populair. Let wel op! Dit zijn geen volwaardige verzekeringen, maar een medisch collectief abonnement. Voor een klein bedrag per maand (vaak minder dan €10,-) krijg je een zorgpas. Met die pas krijg je flinke kortingen in een gigantisch netwerk van privéklinieken. Een consult van €90,- kost je met zo’n EDP-kaart plotseling nog maar €30,-. Het grote voordeel voor ouderen: bij dit soort plannen is er géén medische keuring en géén leeftijdsgrens.

Wijze raad van mijn moeder: eerst even van tevoren vragen of een arts bij jouw zorgplan of verzekering is aangesloten. Op die manier kom je niet voor verrassingen te staan.

Feesten, marktjes, folklore en vertier

Augustus begint morgen én daarmee de vakantieperiode voor veel Portugezen. Dát is te merken. Er wordt aan de zilverkust veel georganiseerd!

Op vrijdagavond 31 juli om 22 uur zijn er optredens van folkloregroepen in het park van Caldas da Rainha.

En wat dacht je van een fado-avond mét eten? In het hotel Josefa d’Obidos net buiten de kasteelmuren is op zaterdagavond 1 augustus een fado-avond. Voor 30 euro (inclusief eten!) beleef je een prachtige avond (wel even reserveren bij het hotel of via onderstaande nummers).

Hieronder de aanplakbiljetten. Je kunt naar dorpsfeesten, kunstmarkten (Foz do Arelho, Peniche en Caldas da Rainha), naar de kermis (15 augustus!) en naar het “Witte Feest”- Festa Branca bij de oude vervallen discotheek Green Hill (op de heuvel bij de rotonde van de Estrada Atlântica in Foz do Arelho). Deze discotheek is voor velen (ook voor mij) jeugdsentiment, dus ik denk dat het héél erg druk gaat worden op 8 augustus!

En houd je meer van lezen? Wij hebben ineens het boek van Ilja Gort twee keer. Dus we dachten: we lezen hem en daarna geven we er binnenkort één weg aan iemand die aan de Zilverkust vertoeft en ons verblijdt met een mooie tekst over Portugal. Dus laat hieronder maar bij de reactie weten wat Portugal voor jou betekent.

Verwijzingen in dit verhaal:

• Restaurante Lareira in Nadadouro: Website en Google Maps, lunchmenu door de week 14.50 euro (3 gangen én 1 drankje plus koffie toe erbij). Geen avondeten, alle dagen open. Hun menuopties plaatsen ze elke dag op hun website en Facebookpagina.

• Café Doce Rainha met het Museu de Vidais: Facebookpagina en Google Maps

• Restaurante Lisboa XL op de weg tussen Caldas da Rainha en Foz do Arelho, niet ver van de A8: buffetrestaurant met in het weekend ‘diner dansant’: Facebookpagina en Google Maps

• Restaurante Antonius – Hotel Josefa d’Óbidos: Facebookpagina en Google Maps

• SNS – Serviço Nacional de Saúde – meer lezen over de gezondheidszorg in Portugal of op zoek naar informatie (site óók in het Engels!)? : SNS – SNS Portal

Oh en om af te sluiten: het T-shirt met Carrega van mijn moeder heeft geholpen, hoor! Haar club heeft met 5-0 gewonnen van St. Gallen. Hoera!

Geen beeldverhaal van Zin in Portugal meer missen? Tik je e-mailadres in bij de volgknop, dan ontvang je een volgend beeldverhaal meteen in je inbox.

Beijinhos e até breve.